مؤسسه مطالعات شیعی سامراء
مؤسسه مطالعات شیعی سامراء نهادی علمی–پژوهشی است که با رویکردی روشمند و انتقادی، به مطالعه و بازخوانی میراث فکری، تاریخی و اعتقادی تشیع امامی اثنیعشری میپردازد. این مؤسسه بر آن است تا با تکیه بر استانداردهای پذیرفتهشده در سنت علمی مطالعات اسلامی و شیعی، بستری برای تولید دانش معتبر، مستند و قابل ارجاع در حوزه تشیع فراهم آورد.
محور نخست: مطالعات مهدویت
در گام نخست، تمرکز اصلی مؤسسه بر پژوهش درباره باورداشت مهدویت در اسلام و بهویژه در مذهب تشیع امامی است؛ با نگاهی که فراتر از رویکردهای تبلیغی یا صرفاً کلامی، به ابعاد تاریخی، اجتماعی، متنی و گفتمانی مهدویت میپردازد.
در این چارچوب، حوزههای زیر بهصورت ویژه مورد توجه قرار میگیرند:
- بررسی اندیشههای چالشی و مناقشهبرانگیز مهدویت در تاریخ اسلام؛
- مطالعه تطور تاریخی باور به امام دوازدهم (عج) در منابع روایی، کلامی و تاریخی؛
- تحلیل خوانشهای معاصر از مهدویت و نسبت آن با مسائل جهان امروز؛
- نقد و ارزیابی جریانهای فکری، افراطی یا تحریفگر در حوزه مهدویت.
محور دوم: سامراء، تاریخ و جغرافیای یک کانون شیعی
سامراء، بهعنوان یکی از مهمترین کانونهای تاریخی تشیع، جایگاهی محوری در مطالعات این مؤسسه دارد. از اینرو، پژوهش درباره:
- تاریخ و جغرافیای شهر سامراء؛
- اماکن منسوب به امامان شیعه، بهویژه امام هادی (ع)، امام حسن عسکری (ع) و امام مهدی (عج)؛
- تحولات اجتماعی، سیاسی و مذهبی این شهر در ادوار مختلف؛
در دستور کار مؤسسه قرار دارد.
محور سوم: حوزه علمیه سامراء و میراث فکری آن
یکی دیگر از حوزههای مهم فعالیت، بررسی حوزه علمیه سامراء، نقش آن در تاریخ فقه و کلام شیعه، و تأثیر آن بر شکلگیری جریانهای فکری و علمی در تشیع امامی است. در این بخش، آثار عالمان برجسته این حوزه، شبکههای علمی، و تعاملات فکری آنان با دیگر مراکز علمی شیعه بررسی و تحلیل میشود.
محور چهارم: ادبیات، متون و اسناد تشیع
مؤسسه مطالعات شیعی سامراء توجه ویژهای به متون مکتوب و میراث اسنادی تشیع دارد؛ از جمله:
- ادبیات مهدوی در قالبهای حدیثی، کلامی، تاریخی و ادبی؛
- نسخههای خطی مرتبط با مهدویت و تاریخ تشیع؛
- اسناد تاریخی، نامهها، وقفنامهها و منابع کمتر دیدهشده.
اهداف و فعالیتها
انتشار دستاوردهای پژوهشی مؤسسه با همکاری نشر نگاه معاصر و در قالب مجموعه تخصصی «مکتب سامراء» انجام میگیرد. فعالیتهای مؤسسه شامل موارد زیر است:
- نگارش و انتشار کتابها و مقالههای پژوهشی در حوزه تشیع، مهدویت و تاریخ فکری اسلام؛
- تدوین آثار کتابشناسی، فهرست نسخههای خطی و معرفی کتابهای چاپی مرتبط؛
- ترجمه و برگردان آثار پژوهشی معتبر به زبانهای فارسی و انگلیسی، با هدف گسترش گفتوگوی علمی بینالمللی؛
- احیاء و تصحیح متون چاپنشده یا نیازمند چاپ نو، بر اساس معیارهای علمی؛
- گردآوری، ساماندهی و تحلیل مجموعههای اسنادی مرتبط با تاریخ و اندیشه شیعی.
رویکرد علمی
مؤسسه مطالعات شیعی سامراء خود را متعهد میداند که:
- از سادهسازی شعاری یا غیرعلمی مفاهیم دینی پرهیز کند؛
- به تنوع دیدگاهها در سنت اسلامی توجه داشته باشد؛
- پژوهشها را بر پایه روششناسی علمی، تحلیل متنی و ارجاع دقیق سامان دهد؛
- و میان وفاداری به سنت شیعی و گفتوگوی علمی معاصر، تعادلی مسئولانه برقرار سازد.